Bezpieczeństwo w przedszkolu — co placówka musi zapewnić i co się dzieje, gdy dojdzie do wypadku

Uwaga terminologiczna na początek

Przepisy BHP w oświacie zapisano w rozporządzeniu o bezpieczeństwie i higienie w publicznych i niepublicznych szkołach i placówkach. Słowo „przedszkole" nie pada w nim ani razu — dokument posługuje się konsekwentnie zwrotem „szkoła lub placówka".

W praktyce nadzoru pedagogicznego przedszkola są tymi przepisami obejmowane, a samo Prawo oświatowe odsyła do nich również w sprawach przedszkoli — na przykład przy zawieszaniu zajęć z powodu temperatury czy zagrożenia epidemicznego. Piszemy o tym wprost, bo wolimy, żebyś wiedział, na czym stoisz, niż żebyś uznał, że przepis mówi coś bardziej jednoznacznie, niż mówi.

Inaczej jest z wycieczkami. Tam rozporządzenie zaczyna się od zdania nie pozostawiającego wątpliwości:

Publiczne przedszkola, szkoły i placówki, zwane dalej „szkołami", mogą organizować dla uczniów krajoznawstwo i turystykę.

Zdanie, od którego wszystko się zaczyna

Cała konstrukcja odpowiedzialności mieści się w jednym przepisie:

Dyrektor zapewnia bezpieczne i higieniczne warunki pobytu w szkole lub placówce, a także bezpieczne i higieniczne warunki uczestnictwa w zajęciach organizowanych przez szkołę lub placówkę poza obiektami należącymi do tych jednostek.

Zwróć uwagę na drugą część. Odpowiedzialność nie kończy się na furtce. Obejmuje spacer do parku, wyjście do biblioteki, wycieczkę do gospodarstwa agroturystycznego i przedstawienie w teatrze. Wszędzie tam warunki ma zapewnić dyrektor placówki, niezależnie od tego, kto jest właścicielem terenu.

Co musi być na terenie i w budynku

Rozporządzenie jest tu dość konkretne.

Teren się ogradza. To nie jest zalecenie, tylko zdanie oznajmujące. Na terenie zapewnia się właściwe oświetlenie, równą nawierzchnię dróg i przejść oraz instalację do odprowadzania ścieków i wody deszczowej. Otwory kanalizacyjne, studzienki i inne zagłębienia zakrywa się pokrywami albo trwale zabezpiecza.

Wyjścia nie mogą prowadzić wprost na jezdnię. Szlaki komunikacyjne wychodzące poza teren zabezpiecza się w sposób uniemożliwiający bezpośrednie wyjście na jezdnię.

W pomieszczeniach zapewnia się właściwe oświetlenie, wentylację i ogrzewanie, a sprzęty dostosowuje do wymagań ergonomii. Placówki nabywają wyposażenie posiadające odpowiednie atesty lub certyfikaty — to dobre pytanie do zadania przy oglądaniu sali i placu zabaw.

Gorące posiłki spożywa się wyłącznie w jadalniach lub innych pomieszczeniach wydzielonych w tym celu.

Pierwsza pomoc: wymóg dotyczy wszystkich pracowników

Przepis jest krótki i kategoryczny: pracownicy szkoły lub placówki podlegają przeszkoleniu w zakresie udzielania pierwszej pomocy. Nie „wyznaczone osoby", nie „w miarę możliwości" — pracownicy.

To warto zapamiętać, bo w rozmowie z placówką pytanie „kto u państwa jest przeszkolony z pierwszej pomocy" bywa odbierane jako czepialskie, a jest po prostu pytaniem o realizację obowiązku.

Kontrola raz w roku, z protokołem do gminy

O tym mechanizmie prawie nikt nie wie, a jest użyteczny.

Dyrektor co najmniej raz w roku dokonuje kontroli zapewniania bezpiecznych i higienicznych warunków korzystania z obiektów placówki oraz określa kierunki ich poprawy. Z ustaleń sporządza się protokół, który podpisują osoby biorące w niej udział, a kopię protokołu dyrektor przekazuje organowi prowadzącemu.

Oznacza to, że gmina co roku dostaje dokument o stanie bezpieczeństwa w każdej swojej placówce. Jeśli zgłaszasz problem — dziurawa nawierzchnia, zepsute urządzenie na placu zabaw — warto wiedzieć, że istnieje ścieżka, w której taki fakt powinien być odnotowany.

Spacer a wycieczka — dwie różne procedury

To rozróżnienie myli się najczęściej, a przepisy traktują te sytuacje zupełnie inaczej.

Zwykłe wyjście grupowe — spacer, wyjście do parku, do sklepu. Dyrektor albo osoba przez niego upoważniona prowadzi rejestr wyjść grupowych. Rejestr zawiera: datę, miejsce i godzinę wyjścia lub zbiórki, cel lub program wyjścia, miejsce i godzinę powrotu, imiona i nazwiska opiekunów, liczbę uczestników oraz podpisy opiekunów i dyrektora.

Wycieczka — tu rejestr wyjść nie obowiązuje, bo wycieczki mają własną, znacznie bardziej rozbudowaną procedurę. Zgodę na zorganizowanie wycieczki wyraża dyrektor, zatwierdzając kartę wycieczki. Do karty dołącza się listę uczestników zawierającą imię, nazwisko oraz telefon rodzica, podpisaną przez dyrektora.

I rzecz, o którą warto dopytać: zgoda rodziców na udział dziecka w wycieczce

jest wyrażana w formie pisemnej

Ustna zgoda przy porannym przekazaniu dziecka nie spełnia tego wymogu.

Ilu musi być opiekunów? Normy nie ma

To jest fragment, który zaskakuje najbardziej — i który najczęściej opisuje się w internecie błędnie.

Krąży przekonanie, że obowiązuje sztywna proporcja: jeden opiekun na dziesięcioro albo na piętnaścioro dzieci. W przepisach nie ma takiej liczby. Jedyna reguła brzmi tak:

Przy organizacji zajęć, imprez i wycieczek poza terenem szkoły lub placówki liczbę opiekunów oraz sposób zorganizowania opieki ustala się, uwzględniając wiek, stopień rozwoju psychofizycznego, stan zdrowia i ewentualną niepełnosprawność osób powierzonych opiece szkoły lub placówki, a także specyfikę zajęć, imprez i wycieczek oraz warunki, w jakich będą się one odbywać.

Czyli: liczbę opiekunów ustala placówka, ważąc wiek dzieci, ich stan zdrowia, niepełnosprawność oraz charakter i warunki wyjścia. Te same kryteria stosuje się przy układaniu programu.

To ten sam mechanizm co przy liczebności grup w przedszkolu, gdzie również nie ma normy określającej liczbę dorosłych — pisaliśmy o tym w tekście o liczebności grup przedszkolnych.

Praktyczny wniosek: nie ma sensu powoływać się na nieistniejącą normę. Ma sens zapytać, ilu opiekunów pojedzie i dlaczego akurat tylu — bo na to pytanie placówka musi umieć odpowiedzieć, skoro przepis każe jej tę liczbę ustalić z uwzględnieniem konkretnych kryteriów.

Wycieczka: co musi się wydarzyć

Kilka konkretów, które warto znać.

Kto prowadzi. Dyrektor wyznacza kierownika i opiekunów spośród pracowników pedagogicznych. W zależności od celu i programu opiekunem może być także osoba niebędąca pracownikiem pedagogicznym, wyznaczona przez dyrektora.

Kierownik wycieczki opracowuje program i regulamin, zapoznaje z nimi dzieci, rodziców i opiekunów, informuje o celu i trasie, określa zadania opiekunów oraz nadzoruje zaopatrzenie w apteczkę pierwszej pomocy.

Liczenie dzieci. Opiekun sprawdza stan liczbowy uczestników przed wyruszeniem z każdego miejsca pobytu, w czasie zwiedzania, przejazdu oraz po przybyciu do punktu docelowego. Cztery momenty, nie jeden.

Pogoda. Tu przepis nie zostawia pola do interpretacji:

Niedopuszczalne jest realizowanie wycieczek podczas burzy, śnieżycy i gołoledzi.

Za granicą. Placówka ma obowiązek zawrzeć umowę ubezpieczenia od następstw nieszczęśliwych wypadków i kosztów leczenia, a kierownik lub co najmniej jeden opiekun musi znać język obcy na poziomie umożliwiającym porozumiewanie się w krajach tranzytowych i docelowym. To jedyna sytuacja, w której NNW jest obowiązkowe — w pozostałych pozostaje dobrowolne, o czym pisaliśmy przy ubezpieczeniu NNW.

Gdy dojdzie do wypadku — krok po kroku

Procedura jest szczegółowa. Warto ją znać wcześniej, bo w emocjach trudno się jej domagać.

1. Pomoc. Pracownik, który powziął wiadomość o wypadku, niezwłocznie zapewnia poszkodowanemu opiekę, w szczególności sprowadzając fachową pomoc medyczną, a w miarę możliwości udzielając pierwszej pomocy.
2. Zawiadomienia. O każdym wypadku zawiadamia się niezwłocznie: rodziców, pracownika służby BHP, społecznego inspektora pracy, organ prowadzący oraz radę rodziców. Przy wypadku śmiertelnym, ciężkim lub zbiorowym — także prokuratora i organ nadzoru pedagogicznego. Przy zatruciu — państwowego inspektora sanitarnego. Zawiadomień dokonuje dyrektor lub upoważniony pracownik.
3. Zabezpieczenie miejsca. Do czasu rozpoczęcia pracy zespołu powypadkowego dyrektor zabezpiecza miejsce wypadku tak, by nie dopuścić tam osób niepowołanych.
4. Zespół powypadkowy. Powołuje go dyrektor. W składzie jest pracownik służby BHP oraz społeczny inspektor pracy. W pracach zespołu może uczestniczyć przedstawiciel rady rodziców.
5. Pouczenie. Przewodniczący zespołu poucza poszkodowanego lub reprezentujące go osoby o przysługujących im prawach w toku postępowania.
6. Protokół. Podpisują go członkowie zespołu oraz dyrektor. Jeden egzemplarz zostaje w placówce, a organowi prowadzącemu i organowi nadzoru doręcza się go na ich wniosek.
7. Rejestr. Rejestr wypadków prowadzi dyrektor, a przyczyny wypadków omawia z pracownikami, ustalając środki zapobiegawcze.

Co do terminu sporządzenia protokołu — krąży o nim sporo nieścisłych informacji. Przepis brzmi:

Protokół powypadkowy należy sporządzić w terminie 21 dni od dnia zakończenia postępowania powypadkowego i niezwłocznie doręczyć osobom uprawnionym do zaznajomienia się z materiałami tego postępowania.

21 dni od zakończenia postępowania, a nie od dnia wypadku. W uzasadnionych przypadkach protokół może być sporządzony w terminie późniejszym.

Siedem dni — najważniejszy termin dla rodzica

Jeśli miałbyś zapamiętać z tego tekstu jedną rzecz, niech to będzie ta.

W ciągu 7 dni od dnia doręczenia protokołu powypadkowego osoby, o których mowa w § 46 ust. 1, mogą złożyć zastrzeżenia do ustaleń protokołu.

Zastrzeżenia składa się ustnie do protokołu albo na piśmie przewodniczącemu zespołu, a rozpatruje je organ prowadzący — czyli zwykle gmina, a nie placówka. Mogą dotyczyć w szczególności niewykorzystania wszystkich środków dowodowych niezbędnych dla ustalenia stanu faktycznego albo sprzeczności ustaleń protokołu z zebranym materiałem dowodowym.

Po rozpatrzeniu zastrzeżeń organ prowadzący może zlecić dotychczasowemu zespołowi wyjaśnienie ustaleń lub przeprowadzenie określonych czynności dowodowych, albo powołać nowy zespół i przeprowadzić postępowanie od nowa.

Siedem dni biegnie od doręczenia protokołu. To krótko, zwłaszcza gdy dziecko jest jeszcze w trakcie leczenia — dlatego warto wiedzieć o tym terminie wcześniej niż w dniu, w którym zaczyna biec.

Czego przepisy nie rozstrzygają

Ilu opiekunów to dość. Przepis wskazuje kryteria, nie liczby. Ocena należy do placówki i to ona ponosi jej konsekwencje.

Kiedy zdarzenie jest „wypadkiem". Rozporządzenie nie definiuje progu. Rozbite kolano na placu zabaw a złamanie ręki to z punktu widzenia procedury ta sama kategoria — i w obu przypadkach formalnie należy zawiadomić rodziców niezwłocznie.

Jak daleko sięga odpowiedzialność w momencie przekazania dziecka. To osobne, częste źródło sporów — kto odpowiada, gdy rodzic już jest na terenie, ale jeszcze nie odebrał dziecka. Opisaliśmy tę kwestię w tekście o odbieraniu dziecka z przedszkola.

Sześć rzeczy do zapamiętania

1. Odpowiedzialność dyrektora obejmuje także zajęcia poza obiektami placówki — spacer i wycieczkę tak samo jak salę.
2. Nie istnieje norma „jeden opiekun na dziesięcioro dzieci". Liczbę ustala placówka, uwzględniając wiek, stan zdrowia i warunki wyjścia.
3. Zgoda na wycieczkę musi być pisemna. Ustna nie wystarczy.
4. O każdym wypadku zawiadamia się niezwłocznie rodziców, organ prowadzący i radę rodziców.
5. Protokół powypadkowy sporządza się w 21 dni od zakończenia postępowania, nie od wypadku.
6. Masz 7 dni od doręczenia protokołu na złożenie zastrzeżeń, a rozpatruje je organ prowadzący, nie przedszkole.