Przedszkole, oddział w szkole czy punkt przedszkolny — porównanie

Cztery typy, nie jeden

Zacznijmy od nazw, bo one same w sobie bywają mylące.

Przedszkole to samodzielna placówka. Oddział przedszkolny w szkole podstawowej to grupa przedszkolna działająca w budynku i strukturze szkoły — potocznie „zerówka", choć chodzą do niego nie tylko sześciolatki. Punkt przedszkolny i zespół wychowania przedszkolnego to tak zwane inne formy wychowania przedszkolnego: mniejsze, prostsze organizacyjnie, działające na osobnych przepisach.

Wszystkie cztery realizują tę samą podstawę programową. Różnią się wszystkim pozostałym.

Poniższe liczby pochodzą z rejestru placówek oświatowych i obejmują wszystkie działające placówki w Polsce, nie próbkę.

Ile czego jest naprawdę

• Przedszkola — 13 918. Chodzi do nich 1 122 315 dzieci, czyli 82,5% wszystkich przedszkolaków.
• Oddziały przedszkolne w szkołach — 6 633. To 219 004 dzieci, czyli 16,1%.
• Punkty przedszkolne — 1 217. 18 545 dzieci, czyli 1,4%.
• Zespoły wychowania przedszkolnego — 36. 460 dzieci w całym kraju.

Pierwsza rzecz, która rzuca się w oczy: oddziały przedszkolne w szkołach to niemal co trzecia placówka w Polsce. Rodzice traktują je często jako rozwiązanie awaryjne, a to filar systemu — zwłaszcza poza miastami, o czym za chwilę.

Druga: zespoły wychowania przedszkolnego praktycznie nie istnieją. Trzydzieści sześć placówek w skali kraju to margines, choć przepisy poświęcają im tyle samo miejsca co punktom.

Wielkość grup — tu jest największa niespodzianka

Policzyliśmy medianę liczby dzieci przypadających na jeden oddział w każdym typie placówki:

• Przedszkole — 20,0 dziecka na oddział
• Oddział przedszkolny w szkole — 17,0
• Punkt przedszkolny — 15,0
• Zespół wychowania przedszkolnego — 13,0

To odwraca intuicję. Rodzice zakładają zwykle, że „prawdziwe" przedszkole daje dziecku lepsze warunki niż oddział przy szkole. Tymczasem w oddziale przedszkolnym grupa jest przeciętnie o troje dzieci mniejsza, a w punkcie przedszkolnym o pięcioro.

Przy czym limit prawny jest w obu przypadkach ten sam. Rozporządzenie stanowi wprost:

Liczba dzieci w oddziale przedszkola wynosi nie więcej niż 25.

Dla punktów i zespołów przepis jest osobny, ale liczba identyczna: wychowaniem przedszkolnym w punkcie lub zespole obejmuje się nie więcej niż 25 dzieci, a zajęcia prowadzi się w grupach liczących od 3 do 25 dzieci.

Różnica nie bierze się więc z przepisu, tylko z realiów: mniejsze placówki są w mniejszych miejscowościach, gdzie po prostu nie ma tylu dzieci. Warto o tym pamiętać, bo liczba dzieci w grupie to jeden z niewielu mierzalnych parametrów jakości — pisaliśmy o tym szerzej w tekście o liczebności grup przedszkolnych.

Miasto i wieś to dwa różne systemy

Tu dane pokazują podział, o którym rzadko się mówi.

W mieście (11 674 placówki):

• przedszkola — 81%
• oddziały przedszkolne w szkołach — 12%
• punkty przedszkolne — 5%

Na wsi (10 130 placówek):

• oddziały przedszkolne w szkołach — 50%
• przedszkola — 43%
• punkty przedszkolne — 5%

Czyli: w mieście czterech na pięciu przedszkolaków idzie do przedszkola. Na wsi połowa placówek to oddziały przy szkołach. Patrząc od drugiej strony — 77% wszystkich oddziałów przedszkolnych w Polsce działa na obszarach wiejskich, a zespoły wychowania przedszkolnego aż w 97%.

To nie przypadek, tylko konstrukcja wpisana w ustawę. Rada gminy ustala sieć przedszkoli i oddziałów przedszkolnych, a inne formy może dołożyć tylko w szczególnych okolicznościach:

W przypadkach uzasadnionych warunkami demograficznymi i geograficznymi rada gminy może uzupełnić sieć publicznych przedszkoli i oddziałów przedszkolnych w szkołach podstawowych o publiczne inne formy wychowania przedszkolnego. Inne formy wychowania przedszkolnego organizuje się dla dzieci w miejscu zamieszkania lub w innym możliwie najbliższym miejscu.

„Warunki demograficzne i geograficzne" i „w możliwie najbliższym miejscu" — ustawodawca zaprojektował te formy dla miejsc, gdzie pełne przedszkole nie ma sensu ekonomicznego, a dziecko nie powinno dojeżdżać. Dane potwierdzają, że tak to właśnie działa.

Kto prowadzi którą placówkę

Struktura właścicielska różni się między typami tak mocno, że aż zmienia charakter każdego z nich.

Przedszkola — 58% publicznych. Gmina prowadzi 35%, osoba fizyczna 25%, miasto na prawach powiatu 17%. To rynek mieszany, z realną obecnością podmiotów prywatnych.

Oddziały przedszkolne w szkołach — 93% publicznych, z czego gmina prowadzi 80%. To niemal wyłącznie sektor samorządowy, co logiczne: działają przy szkołach publicznych.

Punkty przedszkolne — tylko 31% publicznych. Największym prowadzącym jest osoba fizyczna (35%), dopiero potem gmina (27%) i stowarzyszenia (12%). To odkrycie, które zaskakuje najbardziej: punkt przedszkolny, zaprojektowany w ustawie jako uzupełnienie sieci publicznej na terenach o trudnych warunkach demograficznych, w praktyce stał się przede wszystkim formatem prywatnym.

Zespoły — 83% publicznych, gmina 80%, stowarzyszenia 19%.

Jeśli więc słyszysz „punkt przedszkolny", statystycznie rzecz biorąc masz do czynienia z placówką niepubliczną, w której obowiązują inne zasady odpłatności niż w przedszkolu gminnym.

Punkt a zespół — różnica w jednym zdaniu

Te dwie formy myli się najczęściej, a rozporządzenie rozróżnia je bardzo prosto. W punkcie przedszkolnym zajęcia są prowadzone przez cały rok szkolny. W zespole wychowania przedszkolnego — przez cały rok szkolny, ale w niektóre dni tygodnia.

To wszystko. Zespół to formuła dla miejsc, w których codzienne zajęcia nie mają jak się utrzymać. Stąd 36 placówek w kraju i 97% z nich na wsi.

Obie formy mają za to określony minimalny wymiar zajęć. Minimalny dzienny wymiar to 3 godziny, a minimalny tygodniowy zależy od wielkości grupy:

1. grupa od 3 do 12 dzieci — 12 godzin tygodniowo
2. grupa od 13 do 16 dzieci — 16 godzin
3. grupa od 17 do 20 dzieci — 20 godzin
4. grupa od 21 do 25 dzieci — 25 godzin

Zwróć uwagę, że to są minima, a nie normy. Punkt przedszkolny może być czynny dłużej — ale nie musi, i to jest realna różnica wobec przedszkola.

Co jest takie samo we wszystkich czterech

Przy wszystkich różnicach trzy rzeczy nie zależą od typu placówki.

Podstawa programowa. Wszystkie realizują tę samą podstawę programową wychowania przedszkolnego. Punkt przedszkolny nie jest „przedszkolem light" pod względem programu — warunkiem jego utworzenia jest między innymi wyposażenie lokalu w sprzęt i pomoce dydaktyczne niezbędne do realizacji podstawy programowej.

Bezpłatne godziny w placówkach publicznych. Przedszkolem publicznym jest to, które

zapewnia bezpłatne nauczanie, wychowanie i opiekę w czasie ustalonym przez organ prowadzący, nie krótszym niż 5 godzin dziennie

Publiczna inna forma również zapewnia bezpłatne nauczanie, wychowanie i opiekę — w czasie nie krótszym niż określony w rozporządzeniu. Zasady odpłatności za godziny ponad ten wymiar opisaliśmy w tekście o opłatach za przedszkole.

Kwalifikacje nauczycieli. Przedszkole publiczne zatrudnia nauczycieli posiadających kwalifikacje określone w odrębnych przepisach. Wymóg dotyczy nauczyciela, nie szyldu placówki.

Gdzie łatwiej o wolne miejsce

Policzyliśmy też, jaki odsetek placówek każdego typu dysponuje wolnymi miejscami:

• zespoły wychowania przedszkolnego — 94%
• przedszkola — 88%
• punkty przedszkolne — 83%
• oddziały przedszkolne w szkołach — 77%

Łącznie daje to ponad 271 tysięcy szacowanych wolnych miejsc, z czego 206 980 w samych przedszkolach.

Te liczby trzeba czytać ostrożnie. To różnica między liczbą miejsc zgłoszoną do rejestru a liczbą zapisanych dzieci — nie deklaracja placówki, że przyjmie dziecko od jutra. W dużym mieście wolne miejsce w rejestrze i wolne miejsce w praktyce to dwie różne rzeczy, bo rekrutacja rządzi się własnymi terminami. Jak one wyglądają, opisaliśmy w tekście o rekrutacji do przedszkola.

Jak to czytać, wybierając placówkę

Cztery wnioski praktyczne z tych danych.

Nie odrzucaj oddziału przedszkolnego w szkole tylko dlatego, że to „szkoła". Grupy są tam przeciętnie mniejsze niż w przedszkolu, a placówka niemal na pewno jest publiczna. Realne minusy leżą gdzie indziej: zwykle krótsze godziny otwarcia i mniej rozbudowane zaplecze.

Przy punkcie przedszkolnym sprawdź, kto go prowadzi. Dwie trzecie punktów to placówki niepubliczne. To nie znaczy gorsze — znaczy, że zasady odpłatności ustala umowa, a nie uchwała rady gminy.

Pytaj o godziny, nie o typ. Minimalny dzienny wymiar w punkcie to trzy godziny. W przedszkolu publicznym bezpłatne jest co najmniej pięć, a placówka zwykle pracuje znacznie dłużej. Dla rodzica pracującego to często ważniejsze niż wszystko inne.

Liczbę dzieci w grupie sprawdź w konkretnej placówce. Mediany, które podaliśmy, to obraz kraju. Twoje przedszkole może mieć 25 dzieci w grupie mimo że mediana wynosi 20.

Sześć rzeczy do zapamiętania

1. Wychowanie przedszkolne realizują cztery typy placówek, a 82,5% dzieci chodzi do zwykłych przedszkoli.
2. Oddziały przedszkolne w szkołach to niemal co trzecia placówka w kraju i połowa wszystkich placówek na wsi.
3. Grupy są tam mniejsze niż w przedszkolach — mediana 17 dzieci na oddział wobec 20.
4. Punkt przedszkolny to najczęściej placówka prywatna — tylko 31% jest publicznych, a najczęstszym prowadzącym jest osoba fizyczna.
5. Limit 25 dzieci w oddziale obowiązuje we wszystkich typach, łącznie z punktami i zespołami.
6. Podstawa programowa jest wszędzie ta sama. Różnice dotyczą organizacji, godzin i tego, kto płaci — nie programu.