Nowa podstawa programowa wychowania przedszkolnego 2026
1 września 2026 r. wchodzi w życie rozporządzenie Ministra Edukacji z 11 marca 2026 r. Dla przedszkoli to najgłębsza zmiana od 2017 roku: nowa struktura celów, dziewięć obszarów osiągnięć zamiast czterech obszarów rozwoju, wprowadzone wprost pojęcie sprawczości dziecka oraz kilka twardych wymogów organizacyjnych, których wcześniej nie było.
Rozporządzenie uchyla dotychczasowe rozporządzenie z 14 lutego 2017 r. (Dz. U. poz. 356) w części dotyczącej wychowania przedszkolnego. Nowa podstawa obejmuje przedszkola, oddziały przedszkolne w szkołach podstawowych oraz inne formy wychowania przedszkolnego. Stosuje się ją także do wychowania przedszkolnego w ośrodkach, w których dzieci z niepełnosprawnościami sprzężonymi realizują roczne przygotowanie przedszkolne.
Ważna różnica wobec szkoły podstawowej. W szkole nowa podstawa wchodzi etapami – od roku 2026/2027 najpierw w klasach I i IV. W przedszkolu etapowania nie ma: od 1 września 2026 r. nowa podstawa obowiązuje we wszystkich grupach jednocześnie.
Co zmienia się dla rodzica
Większość zmian widać nie w dokumentach, lecz w codziennym dniu dziecka.
Sześć rzeczy, które zobaczysz w praktyce
Podstawa mówi wprost: dzieci nie korzystają indywidualnie i samodzielnie z urządzeń ekranowych. Wyjątek dotyczy dzieci ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi, dla których takie urządzenie jest racjonalnym usprawnieniem. Nauczyciel może użyć ekranu do celów dydaktycznych tylko w niezbędnym zakresie, z zachowaniem higieny cyfrowej.
Zajęcia na świeżym powietrzu mają być elementem codziennej pracy w każdej grupie wiekowej. Do tego co najmniej raz w tygodniu dzieci powinny przebywać poza budynkiem dłużej niż godzinę – na dłuższym spacerze albo badaniu okolicznej przyrody. Wyjątkiem są alerty Rządowego Centrum Bezpieczeństwa i szczególnie niesprzyjająca pogoda.
Na posiłki ma być przeznaczony odpowiedni czas, połączony z nauką posługiwania się łyżką, nożem i widelcem. Dzieci mają mieć możliwość samodzielnego komponowania dania na talerzu, a atmosfera ma być taka, żeby nie czuły presji, że muszą zjeść wszystko i szybko.
Podstawa stwierdza, że wszelkie pomoce drukowane mają charakter uzupełniający – służą utrwaleniu, a nie są trzonem zajęć. Dzieci uczą się przez osobiste działanie: dotykanie, manipulowanie, porównywanie i przekształcanie. Jeśli teczka z ćwiczeniami była dotąd głównym dowodem pracy przedszkola, to się zmieni.
Swobodna zabawa jest w nowej podstawie nazwana nieodzownym warunkiem rozwoju i realizacji programu. To nie jest czas wolny od nauki – to czas, w którym dzieci uzgadniają zasady, rozwiązują problemy i wcielają się w role.
Wśród zalecanych stref znalazła się strefa odpoczywania: kąciki wyciszenia dostępne dla wszystkich dzieci, wyposażone np. w słuchawki wyciszające, miękkie siedziska, przytulanki obciążeniowe czy lampki o ciepłym świetle. Szczególnie pomocne dla dzieci wymagających wsparcia w regulacji emocji i przetwarzaniu bodźców.
Nowe tematy, które mogą Cię zaskoczyć
Kilka obszarów wykracza poza to, z czym rodzice kojarzą przedszkole. Wszystkie wynikają wprost z listy osiągnięć dziecka na koniec wychowania przedszkolnego.
- Pieniądze i oszczędzanie. Dziecko ma wyjaśniać, do czego służą pieniądze, rozumieć, że ludzie dysponują ich ograniczoną ilością i że wydanych na jedną rzecz nie da się wydać na inną, oraz wyjaśniać, na czym polega oszczędzanie i dlaczego warto oszczędzać.
- Technika w codziennym otoczeniu. Dziecko rozróżnia materiały, z których powstają budynki, podaje przykłady maszyn i urządzeń ułatwiających ludziom życie oraz opisuje środki transportu w swojej okolicy. W tym samym obszarze podstawa wymienia też budowanie maszyn prostych (kołowrót, równia pochyła) i obwodu z żarówką, brzęczykiem i silnikiem – w praktyce chodzi o gotowe zestawy edukacyjne, w których dziecko łączy elementy i obserwuje efekt, a nie o projektowanie układów.
- Reklama i manipulacja. Dziecko rozpoznaje reklamy i ma świadomość, czemu one służą, a w obszarze językowym – dostrzega informacje niewiarygodne lub wzajemnie sprzeczne.
- Bezpieczeństwo osobiste. Dziecko rozpoznaje sytuacje, w których zagrożone są jego bezpieczeństwo lub autonomia, wyraża sprzeciw w sytuacjach niepewności i braku komfortu oraz wie, komu może udzielać informacji o sobie i rodzicach.
- Astronomia i mapa. Dziecko opisuje Ziemię jako kulę krążącą wraz z innymi planetami wokół Słońca i wskazuje znane mu miejsca na planie, mapie lub globusie.
Twoja rola się zmienia – i jest zapisana w dokumencie
Nowa podstawa mówi o partnerskiej współpracy i wspólnej odpowiedzialności. Konkretnie:
- Nauczyciele informują rodziców o procesach i postępach rozwojowych dziecka, omawiają z nimi wyniki obserwacji i ustalają zakres potrzebnego wsparcia – to rozmowa dwustronna, a nie komunikat.
- Troska o nawyki higieny cyfrowej jest nazwana wspólną odpowiedzialnością rodziców i nauczycieli. W przygotowaniu dzieci do bezpiecznego funkcjonowania w społeczeństwie cyfrowym rodzice muszą brać aktywny udział.
- Dla dzieci, które w danym roku rozpoczynają naukę w szkole, nauczyciele opracowują diagnozę dojrzałości szkolnej.
- Przedszkole ma zapewniać wsparcie rodzinie w jej działaniach wychowawczych i opiekuńczych, a spójność oddziaływań domu i przedszkola jest wskazana jako warunek powodzenia.
O co zapytać w przedszkolu przed wrześniem
- Jak będzie wyglądał plan dnia po zmianie – ile czasu na swobodną zabawę i na powietrzu?
- Czy w sali są już wydzielone strefy: czytania, konstruowania, artystyczna, wyciszenia oraz przyrodnicza?
- W jakiej formie i jak często będę dostawać informację o postępach dziecka?
- Które z jedenastu obowiązkowych doświadczeń placówka planuje w tym roku i kiedy?
- Jak przedszkole realizuje wyjścia dłuższe niż godzina – dokąd i w jakim składzie?
Co zmienia się dla wychowanka
Zmienia się przede wszystkim to, czego się od dziecka oczekuje.
Dotychczasowa podstawa opisywała rozwój w czterech obszarach. Nowa buduje całość na trzech filarach i rozpisuje osiągnięcia w dziewięciu obszarach.
Trzy filary nowej podstawy
I. Kompetencje fundamentalne
Podstawa procesu edukacji – warunek konieczny dalszego uczenia się. Są cztery:
- językowe – skuteczne komunikowanie się, rozumienie wypowiedzi i tekstu, analizowanie i przetwarzanie informacji;
- matematyczne – rozumowanie matematyczne, pojęcia, obliczenia i szacowanie;
- cyfrowe – bezpieczne i krytyczne korzystanie z technologii;
- ruchowe – świadome wykorzystywanie własnego potencjału ruchowego jako podstawy zdrowego stylu życia.
II. Kompetencje przekrojowe
Zdolność działania w różnych sytuacjach – rozwijane w naturalny sposób w trakcie zabawy.
| Grupa | Składowe |
|---|---|
| Poznawcze | rozwiązywanie problemów · krytyczne myślenie (w tym rozpoznawanie manipulacji i odróżnianie prawdy od fałszu) · kreatywne myślenie |
| Społeczne | współpraca (podział ról, wspólne decyzje) · dbanie o innych (rozpoznawanie i wspieranie potrzeb innych osób) |
| Osobiste | kierowanie sobą (samodoskonalenie, autorefleksja, motywacja) · dbanie o siebie (emocje, stres, wyznaczanie bezpiecznych granic) |
III. Sprawczość
Najbardziej charakterystyczne pojęcie nowej podstawy. To podejmowanie autonomicznych działań mających pozytywny wpływ na dziecko i jego otoczenie – oraz branie za nie odpowiedzialności. Ze sprawczością powiązane są cztery rzeczy: poczucie przynależności do wspólnoty, nastawienie na rozwój (przekonanie, że zdolności można rozwinąć wysiłkiem), przekonanie o własnej skuteczności oraz samoregulacja.
W praktyce dziecko rozwija sprawczość m.in. przez:
- podejmowanie decyzji w sprawach własnej aktywności, głównie zabawowej;
- udział w podejmowaniu decyzji dotyczących całej grupy przedszkolnej;
- samodzielne lub zespołowe prowadzenie obserwacji, badań i eksperymentów;
- prezentowanie własnej wiedzy i efektów pracy oraz dzielenie się nimi z innymi;
- refleksję o własnych działaniach i przyjmowanie informacji zwrotnej;
- zaangażowanie w inicjatywy na rzecz dobra wspólnego.
Dziewięć obszarów osiągnięć na koniec przedszkola
Jedenaście doświadczeń, które dziecko musi przeżyć
To jeden z najbardziej konkretnych fragmentów nowej podstawy. Zamiast ogólnych zaleceń pojawia się zamknięta lista doświadczeń z określoną częstotliwością.
Co najmniej raz w każdym roku szkolnym dziecko:
- jest odbiorcą sztuki – słucha koncertu, ogląda przedstawienie, odwiedza muzeum lub teatr;
- prowadzi i ilustruje obserwacje przyrody;
- pracując w grupie, wysiewa i uprawia warzywa, zioła lub kwiaty;
- pracując w grupie, przygotowuje wspólne wyjście i bierze w nim udział;
- odgrywa uzgodnioną rolę w przygotowaniu występu lub spotkania społeczności lokalnej (np. na Dzień Babci i Dziadka, święto narodowe, piknik rodzinny);
- uczestniczy w wydarzeniu promującym zdrowy styl życia, np. w zawodach sportowych;
- pracując w grupie, prezentuje innym swoją wiedzę lub efekty wspólnych działań – np. w formie plakatu, wystawy lub kroniki.
Przynajmniej raz w trakcie całej edukacji przedszkolnej dziecko:
- przez minimum 10 kolejnych dni tworzy własne zabawki z różnych materiałów, w tym z odzysku – zamiast zabawek tradycyjnych;
- pracując w grupie, przygotowuje makietę wybranej przestrzeni, np. najbliższej okolicy albo miasta przyszłości;
- planuje i podejmuje w grupie działanie na rzecz innych – np. młodszych dzieci lub osób starszych;
- planuje i robi w grupie zakupy w sklepie.
Dlaczego to ważne. Te jedenaście pozycji to najłatwiej weryfikowalna część nowej podstawy – w odróżnieniu od celów opisanych ogólnie, tutaj albo coś się wydarzyło, albo nie. Dla rodzica to konkretny punkt zaczepienia w rozmowie z placówką.
Na jakich wartościach opiera się wychowanie
Podstawa wymienia je wprost: wolność, odpowiedzialność, wspólnota, szacunek, godność, prawda, dobro, piękno, sprawiedliwość i solidarność. Ważnym elementem jest też kształtowanie postaw patriotycznych i troski o dobro ojczyzny, przy poszanowaniu innych kultur.
Co zmienia się dla nauczycieli i dyrektorów
Zmiana dotyka jednocześnie programu, organizacji dnia, aranżacji sali i sposobu dokumentowania pracy.
Jedenaście warunków i priorytetów realizacji
| Warunek | Na czym polega |
|---|---|
| Wszechstronny rozwój | wsparcie w sferze poznawczej, społecznej, emocjonalnej, etycznej i fizycznej |
| Aktywność poznawcza | dzieci są podmiotami procesu uczenia się i uczestniczą w jego planowaniu |
| Wychowanie | równoprawne z kształceniem i będące zadaniem wszystkich nauczycieli |
| Dobrostan dzieci | traktowany jako warunek skutecznego uczenia się, nie jako dodatek |
| Przestrzeń edukacyjna | przemyślane kształtowanie sali oraz wykorzystanie otoczenia przedszkola |
| Edukacja włączająca | indywidualizacja, projektowanie uniwersalne, racjonalne usprawnienia |
| Metody nauczania | zróżnicowane, o uznanych podstawach naukowych; dobór metod to obszar autonomii nauczyciela |
| Wykorzystywanie wiedzy | praktyczne stosowanie wiedzy także poza przedszkolem |
| Wspólnota | budowanie wspólnoty uczącej się, równoważenie celów indywidualnych i dobra wspólnego |
| Rodzina | partnerska współpraca i spójność oddziaływań domu i przedszkola |
| Interdyscyplinarność | związek uczenia się ze środowiskiem zewnętrznym |
Twarde wymogi organizacyjne
Te zapisy są najbardziej jednoznaczne i najłatwiej podlegają kontroli:
- Powietrze codziennie w każdej grupie wiekowej oraz co najmniej raz w tygodniu wyjście poza budynek dłużej niż na godzinę. Wyjątek: alerty RCB i szczególnie niesprzyjające warunki atmosferyczne.
- Zakaz indywidualnego korzystania przez dzieci z urządzeń ekranowych, poza dziećmi ze SPE korzystającymi z racjonalnych usprawnień. Nauczyciel używa ich dydaktycznie tylko w niezbędnym zakresie.
- Codzienna swobodna zabawa jako nieodzowny warunek realizacji programu.
- Rytm dnia – systematycznie powtarzające się czynności, dające poczucie bezpieczeństwa, szczególnie istotne dla dzieci ze specjalnymi potrzebami.
- Celebrowanie posiłków – czas na spokojne jedzenie, nauka sztućców, komponowanie dania przez dziecko, brak presji na zjedzenie wszystkiego.
- Samoobsługa w organizacji przestrzeni – nakrywanie do stołu, nakładanie posiłków, sprzątanie po sobie, porządkowanie sali, przygotowanie do wyjścia.
- Pomoce drukowane tylko uzupełniająco – trzonem jest działanie i doświadczanie zmysłowe.
Pięć stref zalecanych w sali
Tu podstawa mówi łagodniej niż przy wyjściach na powietrze: „Wskazane jest organizowanie”, a strefy „proponuje się”. To rekomendacja, nie twardy obowiązek – ale dobrze pokazuje, jak ustawodawca wyobraża sobie salę.
- Czytelnictwa – przytulne i spokojne miejsce; książki w różnych formatach (duża czcionka, obrazkowe, dotykowe), także opowiadania w języku obcym.
- Budowania i konstruowania – klocki, materiały i narzędzia do majsterkowania, miejsce na bezpieczną pracę i przestrzeń wystawiennicza. Nauczyciel ustala zasady bezpiecznego korzystania z narzędzi – w rozporządzeniu wymienione przykładowo: „np. nożyczek, zszywacza, dziurkacza, śrubokrętu, papieru ściernego”.
- Działań artystycznych – swobodny dostęp do instrumentów (w tym perkusyjnych), strojów i rekwizytów, materiałów papierniczych, naturalnych i recyklingowych; przestrzeń na ekspozycję prac.
- Umiejętności odpoczywania – kąciki wyciszenia ze słuchawkami wyciszającymi, miękkimi siedziskami, przytulankami obciążeniowymi, ciepłym światłem oraz zabawkami sensorycznymi i antystresowymi.
- Odkrywania świata nauki i przyrody – miejsce na eksperymenty i obserwacje, dostępne dla każdego dziecka bez nieuzasadnionych ograniczeń czasowych.
Aranżacja przestrzeni ma uwzględniać bariery architektoniczne i sensoryczne oraz umożliwiać swobodne korzystanie z przestrzeni i materiałów dzieciom z niepełnosprawnościami.
Zadania przedszkola – co się rozszerzyło
Katalog zadań liczy szesnaście pozycji. Poza znanymi wcześniej wątkami zwracają uwagę zapisy o budowaniu wspólnoty, w której różnorodność traktowana jest jako wartość społeczna i edukacyjna, o zapewnieniu materiałów konstrukcyjnych i narzędzi do majsterkowania oraz prezentowania wytworów pracy, a także o kreowaniu sytuacji prowadzących do poznania wartości i norm, których źródłem są m.in. osoby starsze.
Język obcy nowożytny
Nauka odbywa się przez zabawę i jest zintegrowana ze wszystkimi obszarami funkcjonowania dziecka – proste zwroty w codziennej komunikacji, piosenki i rymowanki. Przygotowanie do posługiwania się językiem obcym nie dotyczy dzieci z orzeczeniem o potrzebie kształcenia specjalnego wydanym ze względu na niepełnosprawność intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym oraz niepełnosprawności sprzężone z takim komponentem, a także dzieci z innymi niepełnosprawnościami, jeżeli brak takiej możliwości wynika z indywidualnego programu edukacyjno-terapeutycznego.
Język mniejszości i kaszubski
Przedszkole organizuje zajęcia umożliwiające poznawanie kultury i języka mniejszości narodowej lub etnicznej albo języka regionalnego – kaszubskiego, zgodnie z potrzebami. Dziecko osłuchuje się z językiem, reaguje na znane słowa i polecenia, powtarza rymowanki, śpiewa piosenki i uczestniczy w wydarzeniach związanych z kulturą swojej społeczności.
Co warto zrobić przed 1 września 2026
- Przejrzeć i wybrać program wychowania przedszkolnego zgodny z nową podstawą – dotychczasowe programy oparte na podstawie z 2017 r. nie odpowiadają nowej strukturze.
- Przebudować ramowy rozkład dnia tak, aby mieścił codzienne wyjście na powietrze, cotygodniowe wyjście dłuższe niż godzina oraz realny blok swobodnej zabawy.
- Zaplanować w kalendarzu roku jedenaście obowiązkowych doświadczeń – w tym te wymagające wyjścia poza przedszkole i współpracy ze społecznością lokalną.
- Zinwentaryzować salę pod kątem pięciu stref i uzupełnić braki, zwłaszcza w strefie wyciszenia i strefie konstruowania.
- Ustalić i spisać zasady bezpiecznego korzystania z narzędzi w strefie majsterkowania.
- Uzgodnić z zespołem zasady higieny cyfrowej i wycofać indywidualne korzystanie z urządzeń ekranowych przez dzieci.
- Dostosować narzędzia obserwacji i arkusze diagnozy dojrzałości szkolnej do dziewięciu obszarów osiągnięć.
- Przygotować komunikat dla rodziców – zwłaszcza o ekranach, posiłkach bez presji i mniejszej roli kart pracy, bo to zmiany, które najszybciej wywołają pytania.
Najczęstsze pytania
Od kiedy obowiązuje nowa podstawa programowa w przedszkolu?
Rozporządzenie wchodzi w życie 1 września 2026 r., a nową podstawę programową wychowania przedszkolnego stosuje się począwszy od roku szkolnego 2026/2027. W przedszkolach nie ma okresu przejściowego – obejmuje ona od razu wszystkie grupy wiekowe.
Czy zmiana dotyczy też oddziałów przedszkolnych w szkołach?
Tak. Nowa podstawa obejmuje przedszkola, oddziały przedszkolne w szkołach podstawowych oraz inne formy wychowania przedszkolnego. Stosuje się ją także w ośrodkach, w których dzieci z niepełnosprawnościami sprzężonymi realizują roczne przygotowanie przedszkolne.
Czy dzieci będą korzystać w przedszkolu z tabletów?
Nie. Nowa podstawa wprost stanowi, że dzieci nie korzystają w przedszkolu indywidualnie i samodzielnie z urządzeń ekranowych. Wyjątkiem są dzieci ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi, dla których takie urządzenie jest racjonalnym usprawnieniem. Nauczyciel może używać ekranu do celów dydaktycznych tylko w niezbędnym zakresie.
Ile czasu dzieci mają spędzać na dworze?
Zajęcia na świeżym powietrzu mają być elementem codziennej pracy w każdej grupie wiekowej. Dodatkowo co najmniej raz w tygodniu dzieci powinny przebywać poza budynkiem przedszkola dłużej niż godzinę. Wyjątkiem są dni z alertami Rządowego Centrum Bezpieczeństwa i szczególnie niesprzyjająca pogoda.
Ile jest obszarów osiągnięć dziecka?
Dziewięć: społeczny, osobisty, językowy, matematyczny, przyrodniczy, techniczny, cyfrowy, artystyczny i ruchowy. Dotychczasowa podstawa z 2017 r. opisywała cztery obszary rozwoju: fizyczny, emocjonalny, społeczny i poznawczy.
Czy w przedszkolu nadal będą karty pracy?
Mogą być, ale wyłącznie pomocniczo. Podstawa stanowi, że wszelkie pomoce drukowane mają charakter uzupełniający i służą utrwaleniu wiedzy oraz umiejętności. Podstawą jest osobiste działanie dziecka i korzystanie ze zmysłów.
Co to jest sprawczość dziecka?
To podejmowanie samodzielnych działań mających pozytywny wpływ na dziecko i jego otoczenie oraz branie za nie odpowiedzialności. W nowej podstawie sprawczość jest jednym z trzech filarów, obok kompetencji fundamentalnych i przekrojowych.
Czy przedszkole musi uczyć dzieci o pieniądzach?
Tak. Wśród osiągnięć w obszarze społecznym znalazło się wyjaśnianie, do czego służą pieniądze, rozumienie, że ludzie dysponują ich ograniczoną ilością, oraz wyjaśnianie, na czym polega oszczędzanie. Dziecko przynajmniej raz w trakcie edukacji przedszkolnej planuje i robi z grupą zakupy w sklepie.
Podstawa prawna i zastrzeżenie
Opracowanie na podstawie: rozporządzenia Ministra Edukacji z dnia 11 marca 2026 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej, w tym dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym (Dz. U. z 2026 r. poz. 378), ogłoszonego 20 marca 2026 r. – w zakresie załącznika nr 1, obejmującego wychowanie przedszkolne.
Rozporządzenie wydano na podstawie art. 47 ust. 1 pkt 1 lit. a i b ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe. Uchyla ono rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 14 lutego 2017 r. (Dz. U. poz. 356) w części dotyczącej wychowania przedszkolnego.
Strona ma charakter informacyjny i nie jest poradą prawną. W sprawach spornych i przy podejmowaniu decyzji organizacyjnych należy sięgnąć do pełnego tekstu rozporządzenia w Dzienniku Ustaw.
Co dalej
Trzy miejsca, w których nowa podstawa przekłada się na konkret.