Co dziecko powinno umieć przed przedszkolem — i czego nikt nie ma prawa wymagać

Zacznijmy od końca, bo to najbardziej odciąża: trzylatek nie musi zdać żadnego egzaminu wstępnego. Wychowanie przedszkolne przysługuje dzieciom od trzeciego roku życia i placówka nie może uzależnić przyjęcia od tego, czy dziecko samo zapina guziki, je widelcem albo zna kolory.

To nie znaczy, że przygotowanie nie ma sensu. Ma — tylko nie dla przedszkola, a dla samego dziecka. Im więcej rzeczy potrafi zrobić samo, tym mniej bezradności przeżywa w grupie, gdzie jedna osoba dorosła dzieli uwagę między kilkanaścioro dzieci.

Czego przedszkole nie może wymagać

To część, o której listy krążące po internecie zwykle milczą.

Odpieluchowania. To najczęstszy mit i najczęstsze źródło stresu w sierpniu. Rozpisaliśmy tę sprawę osobno, łącznie z tym, co placówka może zrobić, a czego nie: Pieluchy w przedszkolu.

Umiejętności „szkolnych". Rozpoznawania liter, liczenia do dwudziestu, pisania imienia. Podstawa programowa wychowania przedszkolnego opisuje, dokąd dziecko ma dojść przez przedszkole, a nie z czym ma do niego przyjść — pisaliśmy o tym w tekście Co dziecko powinno umieć po przedszkolu.

Mówienia pełnymi zdaniami. Trzylatki mówią bardzo różnie. Placówka ma obowiązek pracować z dzieckiem takim, jakie przychodzi.

Jeśli usłyszysz, że dziecko „musi" coś umieć, żeby zostać przyjęte, poproś o wskazanie, gdzie jest to zapisane. W publicznym przedszkolu takie kryteria nie mają umocowania.

Co naprawdę ułatwia pierwsze tygodnie

Teraz część praktyczna, ułożona od tego, co daje największą różnicę.

1. Sygnalizowanie potrzeb. Najważniejsza rzecz na całej liście. Nie chodzi o piękną wymowę, tylko o to, żeby dziecko umiało jakkolwiek pokazać: chce mi się pić, boli mnie, muszę do toalety. Słowo, gest, pociągnięcie za rękaw — obojętne. Dziecko, które potrafi zasygnalizować potrzebę, jest w grupie znacznie bezpieczniejsze.

2. Jedzenie łyżką i picie z otwartego kubka. W przedszkolu nikt nie karmi piętnaściorga dzieci po kolei. Kubek niekapek warto odstawić wcześniej — na stołach stoją zwykłe kubki.

3. Zdejmowanie i zakładanie prostych rzeczy. Kurtka, buty, spodnie z gumką. Nie chodzi o perfekcję, tylko o to, żeby dziecko próbowało samo. Przy butach najwięcej zmienia zapięcie na rzep — pisaliśmy o tym w tekście Buty do przedszkola.

4. Odpoczynek bez rodzica. Nie musi to być sen. Chodzi o umiejętność wyciszenia się na leżaku obok innych dzieci. Zasady leżakowania i prawa dziecka opisaliśmy tutaj: Czy dziecko musi spać w przedszkolu.

5. Krótkie rozstanie. Jeśli dziecko zostawało wcześniej z babcią albo w innym bezpiecznym miejscu, wrzesień jest łatwiejszy. Jeśli nie zostawało nigdy — to normalne i też się uda, tylko potrwa dłużej.

Czego ćwiczyć nie trzeba

Kilka rzeczy, które regularnie pojawiają się na listach, a na które szkoda sierpnia:

• czytania, pisania i liczenia — to zadanie przedszkola i szkoły, nie rodzica przed wrześniem,
• angielskiego — zajęcia językowe są elementem oferty, a nie warunkiem wstępu,
• siedzenia w skupieniu przez trzydzieści minut — trzylatek tego nie potrafi i nie powinien,
• dzielenia się zabawkami na żądanie — to umiejętność, która rozwija się w grupie, właśnie w przedszkolu.

Jak ćwiczyć, żeby to nie była tresura

Kilka tygodni spokojnej praktyki daje więcej niż intensywny tydzień przed startem.

1. Wplataj to w zwykły dzień. Niech dziecko samo zdejmuje buty po powrocie ze spaceru, nawet jeśli trwa to cztery minuty.
2. Zostaw margines czasu. Pośpiech jest głównym powodem, dla którego dorośli robią wszystko za dziecko.
3. Nie cofaj się przy pierwszej porażce. Rozlany kubek to element nauki, a nie dowód, że jeszcze za wcześnie.
4. Nie strasz przedszkolem. „W przedszkolu to cię nauczą" zamienia miejsce, które ma być bezpieczne, w karę.
5. Nie obiecuj rzeczy, których nie kontrolujesz. „Odbiorę cię zaraz po obiedzie" wypowiedziane bez pewności kosztuje więcej, niż daje.

Co realnie dzieje się w pierwszych tygodniach i co powinno zaniepokoić, opisaliśmy w tekście Adaptacja przedszkolna tydzień po tygodniu. Listę rzeczy do spakowania znajdziesz w Wyprawce przedszkolaka.

Krótko

• Przedszkole nie może uzależnić przyjęcia od odpieluchowania ani od umiejętności szkolnych.
• Najważniejsze jest, żeby dziecko umiało zasygnalizować potrzebę — w dowolny sposób.
• Przydają się: łyżka, otwarty kubek, próba samodzielnego ubierania, odpoczynek bez rodzica.
• Nie ćwicz czytania, liczenia ani angielskiego „na zapas".
• Kilka tygodni spokojnej praktyki działa lepiej niż tydzień intensywnego kursu.

Jeśli po przeczytaniu takiej listy masz poczucie, że dziecko „nie jest gotowe", warto odwrócić pytanie: gotowość to nie zestaw sprawności do odhaczenia, tylko proces, który w dużej mierze dzieje się dopiero w przedszkolu. Po to ono jest.